talanttalant

Muziek in de zorg

Door muziek te verweven in de dagelijkse zorgpraktijk kunnen medewerkers een wereld van verschil maken voor cliënten. Daar hoef je geen geoefende musicus voor te zijn. In samenwerking met Stichting Embrace Nederland organiseert Talant op locatie trainingen voor medewerkers.

Muziektherapeut en trainer Remi Adriaansz zet een kist vol handpercussie-instrumenten in het midden van de kring. Zo’n tien, elf medewerkers van locatie Boekensteun 1 in Heerenveen kijken nieuwsgierig toe. Er is nog een halfuurtje te gaan van de derde en laatste workshop die Remi samen met musicus en artistiek leider Philip Curtis aan deze groep geeft. Tijd voor een werkvorm. “Iedereen kiest een instrument dat bij hem of haar past”, zegt Remi. “We gaan er bij deze oefening vanuit dat we allemaal uit een andere cultuur komen en elkaar niet kunnen verstaan. Ga bij iemand anders staan en maak contact via je instrument. En ga dan naar de volgende persoon. Luister goed naar elkaar!” De medewerkers maken een keuze uit de tamboerijnen, sambaballen en andere kleine instrumenten en beginnen vervolgens wat onwennig en stilzwijgend in groepjes van twee geluid te maken. Maar na een paar minuten is alle voorzichtigheid weg; het onregelmatige getik en getrommel is overgegaan in een harmonieus, vrolijk geheel. Iedereen lacht.

Taal voor iedereen
“Muziek doet iets met mensen, het is een prachtige ‘taal’ die iedereen begrijpt”, zegt Remi na afloop van de training. “Door muziek te maken of door ernaar te luisteren, maak je bepaalde stofjes in je hersenen aan, waardoor je je vrolijker voelt. Als je samen met anderen dezelfde muziek deelt en hoort, maak je makkelijker contact. Bovendien roept muziek emotie op. Het doet iets met je functioneren in het algemeen.” De zorg is bij uitstek een omgeving waar muziek veel goeds kan doen. Wie beperkt is door een aandoening, ziekte of dementie kan misschien niet meer zo veel, maar kan nog wél genieten van muziek. Remi: “Ik herinner me een mevrouw met de ziekte van Parkinson die heel rustig werd als ze naar Chopin luisterde. Zo zijn er vele ervaringen. Mensen die letterlijk de hele dag stil in hun stoel zitten of in bed liggen en gaan stralen als ze muziek horen. Zelfs mensen op hun sterfbed krijgen een glimlach op hun gezicht als ze hun favoriete muziek beluisteren.”

Je stem als instrument
Iedere zorgprofessional die weleens onder de douche zingt, kan muziek gebruiken tijdens het werk, zo blijkt uit de training. Philip: “Sommigen voelen een drempel. Maar je hoeft geen musicus te zijn om dit te kunnen. Muziek zit in ons allemaal. In de training geven we handreikingen hoe je het kunt zoeken in kleine dingen. Je eigen stem is je instrument. Een voorbeeld: hoe benader je iemand? Als je een cliënt op vrolijke toon met een melodietje of al neuriënd goedemorgen wenst, zal hij of zij met een glimlach opstaan. Muziek is een vorm van aandacht. Je kunt zang dus gebruiken om allerlei dagelijkse, verzorgende handelingen soepeler te laten verlopen, van toiletgang tot het slaapmoment. Als je cliënten ‘muziekrijk’ toespreekt, creëer je een fijne sfeer. Een heel andere energie. Deze mensen horen niet altijd wát je zegt, maar wel de toon. En ze spiegelen die blije energie. Het maakt het dagelijkse leven voor hen aangenamer en het werkt voor jezelf ook fijner.”

Cliënten toezingen
Dat ervaart ook Thea, medewerkster op locatie Boekensteun. “De ervaringen die ik tijdens de training hoorde, zoals over de Parkinson-patiënte, hebben me absoluut geïnspireerd. Ik zing altijd al bij wat ik doe. Extra tijd kost het niet, de handjes gaan wel door. Maar het werkt zoveel prettiger. Zo werkte ik op een andere locatie met een cliënte die er een hekel aan had als iemand haar haren kamde. Ik zong haar toe: ‘Oh, wat ben je mooi!’ En dan mocht ik zonder problemen haar haren verzorgen. Het is nu vier jaar geleden, maar als ik haar zie, hoef ik alleen maar ‘Oh…’ te zingen, en dan zingt ze terug: ‘… wat ben je mooi!’” En zo heeft Thea meer voorbeelden. “Een van de cliënten vergat steeds hoe hij de voetsteunen van zijn rolstoel moest verstellen. Ik bedacht er een liedje voor: ‘Pielkies omhoog en de voetsteuntjes opzij, dan kan je er beter bij!’ Hij zingt het zelf ook mee en is het sindsdien nooit meer vergeten.”

Creatief met geluid
De training maakt zorgprofessionals ook bewust van het effect van omgevingsgeluiden op cliënten. Philip: “In een zorgomgeving is veel geluid. Kopjes die op tafel rammelen, luide stemmen. We hebben er soms geen erg in, maar die geluiden kunnen storend zijn voor mensen met een beperking. Om te voorkomen dat ze zich afsluiten, is het goed om daar alert op te zijn. We laten de deelnemers in een oefening met de ogen dicht ervaren hoe al die geluiden overkomen.” Thea houdt daar al best rekening mee. “Ik weet dat een bepaalde cliënt schrikt van het geluid van het slot van de medicijnkast. Na een slaapdienst zorg ik dat de medicijnen elders klaarliggen, zodat ik geen lawaai hoef te maken.”


In de training krijgen de deelnemers ook handreikingen hoe je creatief gebruik kunt maken van de mogelijkheden in de omgeving voor het maken van geluid. Simpelweg samen met een cliënt ritmisch met een lepel ergens op tikken geeft al de nodige vrolijkheid. Zo merkte vrijwilligster en verwant Hiltje op hoe leuk een cliënte met spasticiteit het vond om ergens op te trommelen. “Ze heeft nu een trommel en een spaghettilepel en dat vindt ze geweldig. Samen oefenen we met afwisselend hard en zacht trommelen. Haar uitroep 'meedoen' als ze trommelt is ontzettend belangrijk en waardevol voor mij. Die lach op haar gezicht spreekt boekdelen!”